Leg voor elke deelverklaring de variabelen, symmetrieën, geldigheidsschaal, meetgegevens en aannames vast. Geef daarna het woordenboek dat gedeelde grootheden met elkaar identificeert. Een verschil in notatie of schaal is nog geen tegenspraak.
Neem binaire variabelen A, B en C. Drie deelmodellen eisen A=B, B=C en A≠C, telkens met zekerheid. Elk paarmodel is op zichzelf mogelijk, zelfs met dezelfde uniforme éénvariabeleverdelingen. Samen zijn ze onmogelijk: de eerste twee eisen impliceren A=C. Overeenstemming op gedeelde marges alleen is dus niet voldoende.
De vervolgvraag is welke aanname niet past: de gelijkheden, hun zekerheid, de identificatie van variabelen of het toepassingsgebied. Een verborgen variabele kan deze exacte tegenspraak niet oplossen zolang alle eisen blijven gelden.
Bevries de invoer, leid de gezamenlijke beperkingen af en houd de doeluitkomst apart. Vergelijk een volledig model met zijn effectieve beschrijving. Rapporteer zowel overeenkomsten als verlies van informatie en tegenvoorbeelden. De resulterende retrodictie valideert de afgebakende toepassing, niet automatisch het filosofische geheel.
Toetsingsprotocol → · Exacte voorbeelden →v0.25 · 27 september 2026